Category Archives: Discourse

The price of land – and how to tackle it with a Community Land Trust

Who controls access to land in the city, controls (much of) its urban future. This makes that in the urban economy, land plays a crucial role – so important actually, that its value is often far more relevant than all that what is built in stone, steel or concrete on top of it. When we speak about rising prices of real estate, we often forget that it is largely the price of the land underneath that is increasing. Not so strange if you consider that in most cities you evidently cannot ‘simply’ create new construction land, so the supply is limited. “Buy land, they’re not making it anymore,” Mark Twain famously said. Twain was obviously unaware of new land that was made in the Netherlands by impoldering large parts of the sea, but in general, he is right, of course. In times of surging real-estate prices (like today in Rotterdam) there is nothing to balance its demand – hence it gets an ‘unhealthy’ value. There is a substantial segment of economists that argue that land should therefore not be considered a commodity: its price-point cannot, because of its inherent scarcity, balance according to the ‘market’ rulebook of supply-and-demand. And precisely that now makes it such an easy prey in speculative development schemes.

Besides its fixed supply, there are other reasons why land is different than the usual commodities we buy on the market. The basic capitalist idea is that surplus value is created by labour on raw materials. But land value can increase by legislation (when a building permit is given on agricultural land for instance) or by changes in its surroundings (when a nice park is made in front of your house, the value of land and house rises, and this significant increase is hardly compensated by a bit more land tax you need to pay). You can sit back and increase your capital as a landowner by simply waiting (the value will rise anyway) or by leasing it out (which aristocratic families have done for ages). No need for any added labour.

So, to keep the price of living affordable, there is much to say to take the land out of the economic equation. Continue reading

‘BEST OF’ The International Assembly of the Commons Utrecht 2017

Stad in de Maak has been featured in an article on last year’s International Assembly of the Commons Utrecht, when a group of about 30 participants visited us. For members of Citizens Action Brussels, we were “the most inspiring citizens initiative” they encountered during the event. Here you can find the entire article ‘BEST OF’ The International Assembly of the Commons Utrecht 2017′.

Meest inspirerende burgerinitiatief

Op donderdag trokken we er in kleine groepen op uit, op bezoek bij inspirerende commons initiatieven in de praktijk. Eindelijk het veld in! BRAL koos voor het thema “Urban Commons” en ging naar Rotterdam. Het was niet de eerste keer dat we een bezoek brachten aan “Stad in de Maak”. In 2013 werd er ook al uitvoerig gediscussieerd met dit burgerinitiatief dat gevestigd is in de grootste havenstad van Nederland. Vier jaar later staan we opnieuw voor de deur, deze keer kijken we met een commons-blik. Stad in de Maak heeft sinds enkele jaren een aantal leegstaande panden onder haar hoede genomen om daarin te doen wat hun eigenaar niet (meer) lukt: het onderhouden en gebruiken van een gebouw waarvan zij eigenaar zijn. Continue reading

Vernieuwingseconomie

In de afgelopen maanden hebben we een toenemende stroom bezoekers kunnen verwelkomen, die nieuwsgierig komen kijken wat Stad in de Maak nou precies aan het doen is. De meesten hebben er wat van gehoord of over gelezen, maar kunnen het toch lastig vatten. Een korte rondleiding door de panden brengt al snel een blik van herkenning tevoorschijn: een collectieve werkplaats, eigen bioscoop, de wasserette, een zelfkook restaurantje – dat begrijpt iedereen wel. Maar uiteindelijk komt dan toch het hoge woord eruit: “En wat is nou jullie verdienmodel?”.

Meestal klapt het er dan uit: “Dat hebben we niet. Nog niet. Of – we hoeven er niet per sé aan te verdienen.”. Het laat het bezoek meestal licht verward achter. Wat hoewel Stad in de Maak op het eerste gezicht lijkt op een hele trits stadsmakers, place-makers en andere uitspruitsels van de “creatieve industrie”, blijkt het bij nadere beschouwing toch flink te verschillen. Dat heeft vooral mee te maken met het feit dat er wél ondernemen wordt, maar dat het doel daarvan het aspect “verdienen” flink voorbijstreeft.

De econoom Martijn Jeroen van der Linden zegt er dit over: “We hebben hier duidelijk niet te maken met een standaard onderneming. (…) Kenmerkend voor het ‘standaard’ kapitalistisch systeem zijn privaat eigendom, accumulatie en het geloof in het individu en zijn of haar acties. Allemaal dingen waar Stad in de Maak (SidM) nét anders tegenaan kijkt.”. En alhoewel dit vanuit een conventioneel ondernemingsperspectief een nogal ongebruikelijk insteek is, staan we daar niet alleen in. Daarbij worden we gesteund door een groeiend aantal ‘vernieuwingseconomen’ die stellen dat de neoklassieke economie langzaam bij het grofvuil kan worden gezet. In de eerste plaats, omdat het een theorie is die zó rammelt dat we onze toekomst er niet langer aan moeten verbinden.

Bron: Kate Raworth en Christian Guthier / The Lancet Planetary Health

Eén van deze opvallende vernieuwers is Kate Raworth. Zelf is ze van huis uit een econome – en dus thuis in de abstractie en complexiteit van de economische theorie. Maar ze draagt juist een opvallend helder en toegankelijk alternatief aan voor een economische grondslag die zowel mens als planeet respecteert. De kern hierin ligt in het verwerpen van de drang naar winstmaximalisatie – normaal gesproken de karakteristiek (zoals in Bruto Nationaal Product, BNP) waaraan een ’succesvolle’ economie wordt herkend. Maar, stelt ze, je kunt helemaal geen oneindige groei op een eindige planeet hebben. Dat moét wel misgaan: van uitbuiting, tot armoede en vernietiging van onze planeet. In plaats van naar voortdurende groei te streven, moeten we herkennen wanneer een economie (of een onderneming) is uitgerijpt en in evenwicht is gekomen. Daarbij moeten economische doelen integraal worden bekeken, zodat ze groeien binnen grenzen, in een ideale cirkel. Als visualisatie van gebruikt ze hiervoor een donut. VPRO’s Tegenlicht heeft hierover een pakkende uitzending gemaakt.

Continue reading

Stoker krant #3 uit: Genoeg van de arbeid!

Het mag dan wel ‘komkommertijd’ zijn geweest, maar dat heeft niet belet dat er een verse editie van de Stoker bij de drukker vandaan is gekomen. Een editie die ingaat op één van de lastige dilemma’s van deze tijd: het eind van de arbeid als grondlegger van ons bestaan. En daarmee het begin van een tijdperk waarin niet arbeid maar juist werk – en dan vooral zinvolle werkzaamheden – centraal staan. We hebben er een paar pagina’s over volgeschreven.

Voor wie dat allemaal wat snel gaat: het begint duidelijk te worden dat de ‘baan’ als perspectief voor een groeiend deel van de wereldbevolking een uitstervende realiteit aan het worden is. Oorzaak daarvan is o.a. de massale uitruil van arbeid(ers) door automatisering / robotisering, terwijl er tegelijkertijd een ongekende toestroom van geschoolde arbeidskrachten is. Netto resultaat: ‘surplus populatie’; een reservoir van zinloos geworden arbeidskrachten. Een schrikbeeld, maar ook een buitenkans: we kunnen ons eindelijk met andere dingen nuttig gaan maken. Meer hierover in een speciale dubbelpagina in de krant.

Voor wie de ‘loonslavernij’ toch al geen aantrekkelijk bestaan bood, zal het eind van de arbeid zeker geen ‘zwart gat’ betekenen. Zoals te lezen valt zijn binnen Stad in der Maak velen dat al in méér of mindere mate in realiteit aan het brengen. Tussen dat alles door een paar opmerkelijke interviews met bij Stad in de Maak betrokken mensen. Maar goed, lees het liever zelf maar! De krant is ouderwets op papier te lezen (af te halen op de Pieter de Raadtstraat) of in deze pdf.

De micro Almende

Sinds een half jaar woont beeldend kunstenaar en ‘archeoloog van het heden’ Melle Smets op de eerste verdieping van Pieter de Raadtstraat 37. In het onderstaande verhaal vertelt hij over zijn eerste kennismaking met ons woon-werkpand, maakt hij er een prachtige tekening van de complexe verbanden (zodat we het zelf eindelijk ook snappen) en verbindt hij onze manier van collectief wonen en werken met een eerdere kennismaking van een vergelijkbaar, maar veel ouder, pand in Budapest.
Het is een eerste verkenning van zijn onderzoek naar de betekenis en organisatorische vormgeving van onze ‘meent’, ‘mark’ of ‘almende’ (oud-nederlandse woorden voor ‘commons’).

Tekening van een wandeling door de eerste twee verdiepingen van Pieter de Raadtstraat 35-37 (klik voor vergr.)

“De rondleiding door de twee panden in de Pieter de Raadtstraat 35 & 37 deed mij denken aan een rondleiding in Budapest twee zomers geleden. Erik Jutten, één van de initiatiefnemers van Stad in de Maak, liep voorop via het trappenhuis van Pieter de Raadtstraat nummer 37, dwars door een studentenappartement, naar een balkon dat weer aansloot op de keukendeur van nummer 35. Door de kruip-door-sluip-door is er een on-Nederlands gebouw ontstaan. Wat hier achter de gevel gebeurt is iets anders dan wat de voorkant doet vermoeden. De ‘gordijnen blijven open als de avond valt want wij hebben niks te verbergen’ traditie zit niet alleen in de mensen maar ook in gebouwen. Hier dus niet.

 

 

Continue reading

Wereld in de Maak – Monnik

De toekomst is nog niet gebeurd en daarom des te maakbaarder. Daarom gaan wij samen met Stad in de Maak nadenken over de samenleving waaraan zij willen werken en de toekomst die zij zouden willen realiseren. Met wij bedoel ik Christian Fruneaux en Edwin Gardner, en onze futurologie studio, Monnik.

Futurologie klinkt misschien wat geheimzinnig en mysterieus. Alsof we met Monnik de toekomst zouden kennen, of dat die te voorspellen is. Maar helaas (of vooral gelukkig) bestaat de toekomst nog niet. Het is dan ook onmogelijk haar te meten, te proeven of te onderzoeken. Futurologie gaat dan ook vooral over de vraag hoe jij of je organisatie zich positioneert in het heden. Wat wil je? Waar kies je voor? Waar zeg je nee tegen, en waar wil je weerstand tegen bieden? Of wat wil je juist stimuleren, en plannen voor maken? Continue reading

Niks nieuws onder de zon: van bezetunpandje naar bezitunpandje

redtunpandje_800pxSloop van verwaarloosde en goedkope woningen is van alle tijden. En als de nood te hoog werd stonden er altijd mensen op die het niet langer pikten en hun woontoekomst in eigen hand namen.
Een prachtig voorbeeld van een even ludieke als bloedserieuze oproep om leegstand om te zetten in woonvrijheid is het ’lieverevolutionaire’ pamflet ‘In Holland Staat Un Huis’ dat door Provo 50 jaar geleden op 25 april 1966 werd gepubliceerd. Het is een eerste teken van en oproep voor de georganiseerde kraakbeweging van de jaren 1970-80. Als zodanig nog hartstikke actueel, niet alleen in Amsterdam, ook in Rotterdam. Continue reading

Economische modellen voor leegstand- en zelfbeheer

Hoe kan leegstaand, veelal dichtgetimmerd vastgoed worden geactiveerd en geschikt gemaakt voor betaalbare woon- en werkruimte en met de stad gedeelde “meenten” (commons)? Hoe kan een dergelijke woon-werkeenheid economische zelfstandigheid opbouwen? Welke economische modellen zijn voorhanden om dergelijk vastgoed in de toekomst ‘uit de markt te halen’ en tegen speculatie te beschermen?

IMG_2410

Deze onderwerpen stonden op woensdag 22 juni centraal op een bijeenkomst in de voormalige waterstokerij aan de Pieter de Raadtstraat. Een korte inleiding in het hoe-en-waarom van Stad in de Maak (zie ook de pdf) brengt de bijeengekomen groep al snel tot de kern van de uitdaging waarvoor we ons momenteel gesteld staan. Tot nog toe heeft Stad in de Maak voor haar activiteiten tijdelijk beschikking weten te krijgen over panden die onder de huidige omstandigheden voor de eigenaar economisch “onhandelbaar” zijn geworden. Niet alleen is dit door de tijdelijkheid op de lange termijn geen duurzame oplossing, maar bovendien leidt het tot de paradoxale situatie dat ons initiatief om betaalbare woon- en werkruimte te realiseren in Rotterdam alleen in tijden van economische crisis gerealiseerd kan worden en bij stijgende vastgoedprijzen onhoudbaar wordt. De grote uitdaging voor Stad in de Maak (en anderen die vastgoed uit de spiraal van “wooncarrières” en speculatie willen halen) is het duurzaam ter beschikking krijgen van vastgoed. Praktisch gesproken komt dit neer op het door aankoop uit de markt te halen en aan een groep gebruikers ter beschikking te stellen. Continue reading