De kracht van de commons

Commons of meenten zijn een vast onderdeel van de projecten van Stad in de Maak. Dit zijn gemeenschappelijke voorzieningen die bewoners voorzieningen met elkaar en met de wijk delen. Met Pension Almonde zijn bij Stad in de Maak niet alleen dergelijke commons opgezet, maar is er ook ruimte gemaakt voor laagdrempelige buurtinitiatieven. Zijn deze plekken de lijm voor sterke wijken of een pleister op de wond van het systeem? Of maken ze de wond zelfs groter, omdat de aansprekende plekken die hiermee aan de wijk worden toegevoegd gentrificatie en verdrijving van de bewoners in de hand werkt? Deze vragen stonden op dinsdag 19 mei centraal in de derde expertmeeting rondom Pension Almonde. Daphne Koenders doet verslag.

Al vanaf de 12e eeuw komen meenten voor in Nederland: onverdeeld gemeenschappelijk gebruikte en beheerde grond, goed of ruimte.
Stad in de Maak stelt delen van gebouwen (die de stichting beheert) vrij van huur en opent ze voor dit soort voorzieningen. Het zijn plekken waar de markt niet in voorziet, maar die toch bijdragen aan de behoeften in de wijk. 

Bij de Stokerij vind je bijvoorbeeld een collectieve houtwerkplaats, een ‘Wasbuur’ en een activiteitenruimte. In Pension Almonde zijn er 4 panden in gemeenschappelijk beheer, bijvoorbeeld een woonkamer (op de foto hierboven), een ruilhuis voor meubels en een lege ruimte die iedereen kan gebruiken. Ook zijn er 11 maatschappelijke initiatieven in de plint van de Almondestraat gehuisvest: zoals een ZZP-werkplek met oppasservice, een maatschappelijk koffiezaakje, een plek voor talentontwikkeling voor jongeren (bekijk hier het overzicht van alle initiatieven). Tot eind september kunnen zij experimenteren doordat zij deze ruimtes ‘om niet’ kunnen gebruiken, waardoor het pension als wijkincubator functioneert.

Bloeiende initiatieven
Taalent010 is een van de initiatieven in de Almondestraat. Vrijwilligers geven er informeel Nederlandse taalles aan ‘verborgen vrouwen’, migrantenvrouwen die eerder niet veel buiten kwamen. (Lees ook: ‘Stiekem doen we veel meer dan Nederlands oefenen’) Een zeer wijkgericht initiatief wat te kleinschalig is om zich te verbinden aan de bureaucratie van de gemeente en buurthuizen. “Eerst hadden wij geen eigen ruimte en deden we veel aan huis. Nu weten de vrouwen ons veel beter te vinden. Bovendien verschaft het pension onze vrouwen de geborgenheid om zelf vanuit ons pand weer eigen initiatieven te ontplooien”, concludeert initiatiefnemer Meriem Al Laamairi. “We bedenken nu al doende hoe we onszelf financieel onafhankelijk kunnen maken. Dankzij deze commons-constructie hoeven we ons niet te plooien naar de gemeente, waardoor de initiatieven van de vrouwen kunnen bloeien. Nu willen we een Wijk B.V. oprichten.”

Lees “De kracht van de commons” verder

Op zoek naar de ruimte voor coöperatief wonen en leven in Rotterdam

Alhoewel stad en stadsnomade (zeker in een werkstad als Rotterdam) onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn, lijkt er op dit moment ware hausse aan nieuwe stadsbewoners te zijn aangespoeld of opgestaan. Mensen die vanwege hun leefstijl of omstandigheden vaak tussen wal en schip vallen op de koop- en huurmarkt. Met Pension Almonde is Stad in de Maak het experiment aangegaan om rond deze diverse populatie een (tijdelijke) community op te bouwen. Op 22 april 2020 was de zoektocht naar ruimte voor deze stadsnomaden het onderwerp van de tweede online werksessie van Stad in de Maak. Tot nog toe heeft de stichting gebruik gemaakt van tijdelijk beschikbaar vastgoed – maar blijft dat wel beschikbaar, en wordt het geen tijd om een permanente plek zeker te stellen in de stad? Daphne Koenders doet in deze longread verslag.

De afgelopen 7 jaar nam Stad in de Maak verschillende panden in Rotterdam-Noord op tijdelijke basis– variërend van ca drie tot tien jaar in gebruik voor verschillende vormen van samen wonen, werken en ontmoeten.

In de Almondestraat, waar meer dan 50 mensen wonen en 11 buurtinitiatieven en sociale startups gebruik maken van de broedplaatsenfunctie in de plint van de straat, is de tijdelijkheid extreem (aanvankelijk 18 maanden, inmiddels verleng tot ca twee jaar). De levensvatbaarheid en maatschappelijke waarde van het pension Almonde, zoals de straat in de tussentijd is omgedoopt, lijkt na een jaar nomadiasch gebruik wel bewezen. Er is een businessplan in ontwikkeling om Pension Almonde als nomadisch stadspension te behouden en na de sloop weer op een andere plek voort te zetten. Dit kan opnieuw via tijdelijk beheer of door zelf panden vrij te kopen voor permanent coöperatief gebruik, twee opties die in de expertmeeting verkend werden. 

Tussen wal en schip
Vooralsnog lijkt het erop dat vooral woningcorporaties, die hun voorraad de komende jaren grootschalig moeten renoveren, aanbod zouden kunnen hebben in tijdelijke leegstand van woningen. De gemeente heeft een beperkte woningvoorraad en particuliere bezitters renoveren zelfden op de grotere schaal van een straat of een woningbok. Voor tijdelijk beheer a la Pension Almonde is het een voorwaarde dat woningcorporaties zoeken naar sociale manieren om leegstand te benutten. Woonstad Rotterdam werkt samen met antikraakorganisaties voor leegstandsbeheer, maar Woonstad faciliteert wel enkele wooncoöperaties waar wonen, kunst en maatschappelijke voorzieningen samenkomen en waar bewoners zelf het onderhoud op zich hebben genomen, vertelt projectleider wijkverbetering Mariëlle Bleekrode . De wooncoöperatie op de Wolphaertsbocht is een goed voorbeeld. Woningcorporatie de Samenwerking in Vlaardingen bemiddelt zelf in tijdelijke verhuur bij leegtand. Directeur Mark van der Velde: “Anti-kraakorganisaties kunnen moeilijk een uitzondering maken voor mensen die tussen wal en schip vallen. Door zelf te bemiddelen kunnen we iemand in nood die aan de balie komt helpen.”

Lees “Op zoek naar de ruimte voor coöperatief wonen en leven in Rotterdam” verder

Stad in de Maak in tijden van Corona

Het is even stil geweest op onze website. Dat komt niet omdat we door het Corona-virus zijn lamgelegd – in tegendeel, de ontwikkelingen buitelen over elkaar heen en dan is het zaak eerst de meest noodzakelijke actie te ondernemen. Maar nu toch even tijd voor een update.

Allereerst, met ons allemaal (de community van ca. 80 mensen) gaat het tot nu toe goed. Vooral in de Almondestraat zijn de bewoners van Pension Almonde razendsnel omgeschakeld naar het ‘nieuwe normaal’:

– Het online communiceren via diverse kanalen (whatsapp, radio, facebook, video-vergader-tools als Zoom etc.) is al snel opgepakt en vanzelfsprekend geworden. Ook meetings en vergaderingen gaan gewoon door. We leren met z’n allen dat fysieke aanwezigheid niet altijd noodzakelijk is.
– Communicatie vanaf de balkons houdt vanzelf de juiste social distance in acht.
– Er is gezongen op de balkons en gedanst, er zijn online raves georganiseerd, er wordt online yoga beoefent en social distance sport in het park.
– De saamhorigheid is groot en er is een speciale Care-groep ontstaan die door direct telefonisch contact nagaat of het met iedereen goed blijft gaan.
– Inmiddels is ook de outreach naar de wijk gestart. Nadat Keju Kitchen (een commons cateringbedrijf in de straat) eerste de wekelijkse soepdag veranderde in take-away en begon met het koken voor de straat, is de service nu – met financiële steun van gemeente – uitgebreid naar gratis voedselvoorziening voor bejaarden en hulpbehoevenden in de wijk.

En: de eerste corona-tijdperk baby binnen onze community is gisteren de wereld ingestapt. Moeder en kind maken het goed. Een tweede is binnen een week gepland.

De dagelijkse ontwikkelingen zijn via verschillende kanalen te volgen:
– de Nieuws knop op de website van pension Almonde;
– de Facebook pagina van pension Almonde;
– en het dagelijkse radiokanaal Good Times, Bad times is via internet te volgen (soms) met laid back gesprekken en muziek.

Daarnaast zijn ‘de media’ de laatste dagen langs geweest. Allereerste een kort item in een ARTE/ZDf (Duitse televisie) aflevering van Metropolis over de Rotterdamse cultuur, waarin Melle Smets je vanaf minuut 10 meeneemt naar de Almondestraat. De opnamen waren trouwens 4 weken geleden; een andere wereld. Na een pre-corona aflevering van WijkTV over pension Almonde in het algemeen  volgde een reportage van Open Rotterdam over de voedseldistributie.  Ook de regionale zender RTVRijnmond kwam langs.

Zie ook het mooie artikel in De Volkskrant: Soep en yoga: hoe een Rotterdams huizenblok ondanks alles contact houdt

Wij zijn blij verrast door de veerkracht en het aanpassingsvermogen van onze Stad in de Maak gemeenschap. Dit schept hoop voor een beter toekomst en laat zien dat dit soort hechte gemeenschappen van vitaal belang zijn, niet alleen in dagen van cirisi, maar vooral ook daarna, als er hopelijk een andere wereld ontstaat uit de huidige ellende.

De stadsnomaden van Rotterdam

In Pension Almonde wonen mensen die een andere levensstijl hebben dan past binnen het plaatje van woningcorporaties en huiseigenaren. Sommigen hebben daar bewust gekozen, anderen zijn onbedoeld in deze situatie terecht gekomen. Op 24 maart 2020 waren deze ‘moderne stadsnomaden’ het onderwerp van de eerste online werksessie van Stad in de Maak. Wie zijn de stadsnomaden? En is Rotterdam klaar voor deze groeiende groep met een nieuw soort ruimtevraag? 

Foto: Frank Hanswijk

Stadsnomaden zijn geen homogene groep, maar een mix van hoogopgeleide werkmigranten, zzp’ers in de creatieve sector, nieuwe Nederlanders, studenten, ondernemende eenlingen. Het zijn ook daklozen, bankslapers of vluchtelingen. Een ding hebben zij gemeen: via de gangbare wegen op de woningmarkt kunnen zij lastig een woning vinden. 

De wachtlijsten voor sociale huur zijn torenhoog, net zoals de huren in de particuliere sector. Om een huis te kopen moet je aan steeds strengere voorwaarden voldoen. Bovendien past de traditionele levensstijl helemaal niet bij deze mensen.

De moderne stadsnomade is op zoek naar betaalbare en onconventionele ruimte in de stad: woonruimte, werkruimte, kunstruimte, sociale ruimte en gedeelde ruimte. De afgelopen jaren klopte een groeiende groep mensen aan bij Stad in de Maak, die nu deels onderdak heeft in Pension Almonde. Het tijdelijke stadspension in 53 sloopwoningen in de Almondestraat in Rotterdam-Noord. Een nomadisch placemaking experiment dat de aanwezigheid van deze groep in de stad vertegenwoordigt.

Lees “De stadsnomaden van Rotterdam” verder

Kunstfeestje ‘Overal’ in de Almondestraat

Van donderdag 6 tot en met zondag 9 februari was Rotterdam in de ban van de jaarlijkse Art Week / Art Rotterdam. Voor Pension Almonde was dat een mooie aanleiding om dit weekend uit haar huizen te knallen. De straat veranderende overdag in een expositie met de Not For Profit Art Party (ism WORM) en ‘s avonds in een ‘Feestje Overal’-feest, waarbij veel van de huizen van de stadsnomaden werden getransformeerd tot informele bars, (pizza)keukens en meditatieruimten. ‘s Nachts kon er natuurlijk worden geslapen in een van de vele door kunstenaars getransformeerde logeerkamers.

De Not For Profit Art Party toonde kunst van circa 50 kunstenaars op en tussen de muren van het pension. Er was werk te zien van kunstenaars die verbonden zijn aan Rotterdamse instellingen als de Bcademie en Printroom, van presentatie-instellingen uit heel Nederland en van kunstenaars/bewoners van Pension Almonde zelf. Zowel de Volkskrant als kunstmagazine Jegens & Tevens schreven enthousiast erover.

Voor de pensiongast en bezoekende kunstliefhebbers was er een échte (nacht)receptie, waar je een tandenborstel, maar ook condooms en bananenbodylotion kon kopen. Gastvrouw Flip runde een boekenkiosk. Receptie en nachtbar X-bar zijn vanaf dit weekend blijvend onderdeel van het pension geworden. Buurtinitiatief Keju kitchen fungeerde als ontbijtzaal én als karaoke bar.

Op zaterdagavond, in de fonkelnieuwe Xbar in de kelder van de receptie (beide ontwerp en uitvoering Studio C.A.R.E.), nam Sociale Onrust de gasten mee in poëtisch punkgeweld. Die avond gingen bovendien alle deuren open voor het Feestje Overal. Met een gingerbar annex apekooi, een pizza & (echte!) tattoo party, het Sloperahuis met een prachtperfomance, silent disco in de bedoeïenentent, gedichten vanaf het balkon, een theeceremonie om 1 uur ’s nachts en veel meer. Dit weekend was de Almondestraat The place to be (en de komende maanden houden we dat zo)

Gelukkig hebben we de uitstekende foto’s van Frank Hanswijk nog!

Bedankt allemaal! WORM Rotterdam, Stichting VHDG, EXTRAPOOL, XPUB, – Piet Zwart Institute,Bcademie.nl, Printroom, Expoplu, Tetem, Keju Kitchen, Slopera, Nieuwe Vide Artspace, C.A.R.E., KIOSK, Stad in de Maak – City in the Making

Pension Almonde website en subsidie

Maandag 3 december is tijdens een Groenlichtbijeenkomst op het stadhuis officieel bekend gemaakt dat het project Pension Almonde door de stadsjury is geselecteerd voor Citylab010 subsidie. Dankzij deze subsidie tot zomer 2020 doorgaan en is er financiële ruimte voor extra sociaal en cultureel programma.

Meer over de subsidie en het projectplan vind je op de website van Citylab010.

Tegelijkertijd is de website www.pension-almonde.nl gelanceerd, met profielen van bewoners en buurtinitiatieven die in de Almondestraat een tijdelijk onderdak hebben gevonden.

Almonde Open Dag

Op zaterdag 22 juni van 14:00 en 19:00 uur organiseert Pension Almonde Almonde Open . Hierbij zullen de eerste nieuwe gebruikers van de gedeelde ruimten op de begane grond van de Almondestraat zich voorstellen aan de buurt, de wijk en de stad.

Elke nieuwkomer houdt die dag een eigen mini-festival vanuit zijn eigen locatie: een beetje binnen, een beetje buiten op straat : Pension Almonde – MotherDock – Al KHEMA, WoodstoneKugelblitz – Voici la femme – Food and other Stories – Copy Shop – Wasbuur – Stad in de Maak – Mini EKWC – Biobulkbende – De Buurt; met workshops, presentaties, rondleidingen, exposities, soep, performances, chillen, …

Waar? Overal tussen de huisnummers 141 en 235.

Pension Almonde is een project van Stad in de Maak (www.stadindemaak.nl) en vindt tenminste tot en met zomer 2020 plaats in de 52 wegens herontwikkeling leegkomende woningen van de Almondestraat in ZOHO.

Pension Almonde biedt een tijdelijk thuis aan buurtinitiatieven, stadsnomaden en misfits in de voormalige sociale woningen. Door de behoefte aan flexibele en betaalbare woonruimte te combineren met buurthuisfuncties wordt straatverloedering door leegstand voorkomen en ontstaat een nieuwe leefbare ontmoetingsplaats. De buurt is gastheer voor de pensiongasten, en andersom zijn de nieuwkomers de klanten van de buurtinitiatieven.

Pension Almonde wordt ondersteunt door:
Stichting Havensteder en Stichting Doen/PostgiroLoterijfonds

Start Pension Almonde

Sinds januari 2019 beheert Stad in de Maak een rijtje van 52 woningen in de Almondestraat voor een periode van 18 maanden. De straat wordt tijdelijk getransformeerd tot Pension Almonde, een thuis voor stadsnomaden, met sociale en culturele voorzieningen – commons – op de begane grond. De huidige bewoners trekken langzamerhand uit hun woningen, en nieuwe bewoners trekken er tijdelijk in. Uiteindelijk worden de woningen gesloopt.

Almondestraat

Pension Almonde biedt een tijdelijk thuis aan buurtinitiatieven en stadnomaden in de voormalige sociale woningen aan de Almonderstraat. Door de behoefte voor tijdelijke en flexibele woonruimte te combineren met buurthuisfuncties ontstaat er een nieuwe ontmoetingsplaats. De buurt is gastheer voor de pensiongasten, en andersom zijn de nieuwkomers klanten voor de buurtinnitiatieven. Het uitgangspunt is een gemeenschapsruimte te creeren die naast praktische fasciliteiten delen ook de mogelijkheden schept om netwerken te bouwen die het sociale weefsel van de wijk versterken.

Pension Almonde ligt in ZoHo, een herontwikkelingsgebied in de Agniesebuurt nabij het centrum van Rotterdam. Er is eind 2018 een tender uitgeschreven voor projectontwikkelaars om deze stadsvernieuwing vorm te geven. De sociale huurwoningen in de Almondestraat zijn sinds de zomer 2018 toegevoegd aan dit gebied in verband met funderingsproblemen. Stad in de Maak is gevraagd door woningbouwvereniging Havensteder om het leegstandbeheer tot aan de sloop / renovatie te begeleiden met als doel het verleden te eren en de leefbaarheid in de straat te behouden.

Het komende jaar zullen de huidige bewoners een nieuw huis betrekken, misschien in de Agniesebuurt, maar waarschijnlijk verder weg. Sommige families wonen al meer dan 50 jaar in de Almondestraat en kennen de buurt als geen ander. Hun verhalen zijn de eerste bouwstenen van het pension Kunstenaars, schrijvers, onderzoekers en journalisten maken die verhalen wereldkundig opdat ze een stem krijgen in het debat over stadsvernieuwing. Over een periode van een jaar groeit het pension tot 52 woningen, wat bijna de hele straat behelst. Het transformatieproces van komen & gaan wordt gedocumenteerd en opgevoerd in een ‘Slopera’ als slotakkoord van deze stadsvernieuwing.
Het pension kan zelf nomadisch worden door zich te verplaatsen naar een nieuwe sloop/nieuwbouiw locatie, en weer een nieuwe. Op deze manier krijgt het pension een permanente statsus.

Nachtexpeditie Rotterdam

In de nacht van 29 op 30 maart organiseerde Stad in de Maak (Piet en Erik: tracking en productie; Jacco en Gaia: catering) ism De Natuurlijke Stad een nachtexpeditie door Rotterdam in het kader van het project Nachtlab: De Donkere Stad (Monnik ea). Tussen zonsondergang en zonsopgang werd met een groep van ca 15 onderzoekers en nachtdeskundigen een rechte lijn dwars door de stad gewandeld. Onderweg werd het nachtlicht en het nachtleven bestudeerd.

Door een semi-willekeurige lijn door de stad te trekken – een letterlijke dwarsdoorsnede – met als centrum de hal van het stadhuis en loodrecht op de Coolsingel geëxtrapoleerd naar de uiterste west- en oostgrens van de stad, is een route ontstaan waarlangs diverse nachtelijke lichtfenomenen en stadsactiviteiten bestudeerd konden worden. Het doel van de tocht was enerzijds om het stedelijke nachtleven (in brede zin, van uitgaansleven tot het gedrag van nachtdieren) en nachtlicht (zowel kunstlicht als natuurlijke donkerte) te ondergaan, anderzijds om verhalen van nachtdeskundigen aan te horen en op zoek te gaan naar de nachtelijke ontwerpopgave van de stad.

Er werd gestart bij zonsondergang (19:09) bij het flatgebouw De Grens, op de grens van Schiedam en Rotterdam, inclusief een avondontbijt in het M4H gebied. De tocht eindigde 12 uur later bij zonsopgang (06:20) met een ravissant ochtenddiner op het verlaten (wachtend op de eerste metro terug naar huis) perron van metrostation Schenkel op de grens van Rotterdam en Capelle a/d IJssel. Er stond een matige wind, het was halfbewolkt en we hebben geen neerslag meegemaakt. De maan stond in het laatste kwartier. De voorspelde minimumtemperatuur was 4 graden Celsius, maar dat bleek reuze mee te vallen, we hebben zelfs ’s nachts op het laatste open terras van de stad gezeten. Het was kortom een prachtige lentenacht.


fotografie Frank Hanswijk

Lees “Nachtexpeditie Rotterdam” verder