Stad in de Maak in tijden van Corona

Het is even stil geweest op onze website. Dat komt niet omdat we door het Corona-virus zijn lamgelegd – in tegendeel, de ontwikkelingen buitelen over elkaar heen en dan is het zaak eerst de meest noodzakelijke actie te ondernemen. Maar nu toch even tijd voor een update.

Allereerst, met ons allemaal (de community van ca. 80 mensen) gaat het tot nu toe goed. Vooral in de Almondestraat zijn de bewoners van Pension Almonde razendsnel omgeschakeld naar het ‘nieuwe normaal’:

– Het online communiceren via diverse kanalen (whatsapp, radio, facebook, video-vergader-tools als Zoom etc.) is al snel opgepakt en vanzelfsprekend geworden. Ook meetings en vergaderingen gaan gewoon door. We leren met z’n allen dat fysieke aanwezigheid niet altijd noodzakelijk is.
– Communicatie vanaf de balkons houdt vanzelf de juiste social distance in acht.
– Er is gezongen op de balkons en gedanst, er zijn online raves georganiseerd, er wordt online yoga beoefent en social distance sport in het park.
– De saamhorigheid is groot en er is een speciale Care-groep ontstaan die door direct telefonisch contact nagaat of het met iedereen goed blijft gaan.
– Inmiddels is ook de outreach naar de wijk gestart. Nadat Keju Kitchen (een commons cateringbedrijf in de straat) eerste de wekelijkse soepdag veranderde in take-away en begon met het koken voor de straat, is de service nu – met financiële steun van gemeente – uitgebreid naar gratis voedselvoorziening voor bejaarden en hulpbehoevenden in de wijk.

En: de eerste corona-tijdperk baby binnen onze community is gisteren de wereld ingestapt. Moeder en kind maken het goed. Een tweede is binnen een week gepland.

De dagelijkse ontwikkelingen zijn via verschillende kanalen te volgen:
– de Nieuws knop op de website van pension Almonde;
– de Facebook pagina van pension Almonde;
– en het dagelijkse radiokanaal Good Times, Bad times is via internet te volgen (soms) met laid back gesprekken en muziek.

Daarnaast zijn ‘de media’ de laatste dagen langs geweest. Allereerste een kort item in een ARTE/ZDf (Duitse televisie) aflevering van Metropolis over de Rotterdamse cultuur, waarin Melle Smets je vanaf minuut 10 meeneemt naar de Almondestraat. De opnamen waren trouwens 4 weken geleden; een andere wereld. Na een pre-corona aflevering van WijkTV over pension Almonde in het algemeen  volgde een reportage van Open Rotterdam over de voedseldistributie.  Ook de regionale zender RTVRijnmond kwam langs.

Zie ook het mooie artikel in De Volkskrant: Soep en yoga: hoe een Rotterdams huizenblok ondanks alles contact houdt

Wij zijn blij verrast door de veerkracht en het aanpassingsvermogen van onze Stad in de Maak gemeenschap. Dit schept hoop voor een beter toekomst en laat zien dat dit soort hechte gemeenschappen van vitaal belang zijn, niet alleen in dagen van cirisi, maar vooral ook daarna, als er hopelijk een andere wereld ontstaat uit de huidige ellende.

De stadsnomaden van Rotterdam

In Pension Almonde wonen mensen die een andere levensstijl hebben dan past binnen het plaatje van woningcorporaties en huiseigenaren. Sommigen hebben daar bewust gekozen, anderen zijn onbedoeld in deze situatie terecht gekomen. Op 24 maart 2020 waren deze ‘moderne stadsnomaden’ het onderwerp van de eerste online werksessie van Stad in de Maak. Wie zijn de stadsnomaden? En is Rotterdam klaar voor deze groeiende groep met een nieuw soort ruimtevraag? 

Foto: Frank Hanswijk

Stadsnomaden zijn geen homogene groep, maar een mix van hoogopgeleide werkmigranten, zzp’ers in de creatieve sector, nieuwe Nederlanders, studenten, ondernemende eenlingen. Het zijn ook daklozen, bankslapers of vluchtelingen. Een ding hebben zij gemeen: via de gangbare wegen op de woningmarkt kunnen zij lastig een woning vinden. 

De wachtlijsten voor sociale huur zijn torenhoog, net zoals de huren in de particuliere sector. Om een huis te kopen moet je aan steeds strengere voorwaarden voldoen. Bovendien past de traditionele levensstijl helemaal niet bij deze mensen.

De moderne stadsnomade is op zoek naar betaalbare en onconventionele ruimte in de stad: woonruimte, werkruimte, kunstruimte, sociale ruimte en gedeelde ruimte. De afgelopen jaren klopte een groeiende groep mensen aan bij Stad in de Maak, die nu deels onderdak heeft in Pension Almonde. Het tijdelijke stadspension in 53 sloopwoningen in de Almondestraat in Rotterdam-Noord. Een nomadisch placemaking experiment dat de aanwezigheid van deze groep in de stad vertegenwoordigt.

Pension Almonde en haar bewoners
Hoewel er kennelijk een flinke populatie stadsnomaden is in Rotterdam is er weinig over deze groep bekend. Pension Almonde is met circa 60 bewoners en de mogelijkheid tot short stay in een pensionkamer een van hun bolwerken. Het pension als experiment maakt het mogelijk om de groep stadsnomaden op het vizier te krijgen. Zo is het merendeel tot nu toe een twintiger of dertiger, zijn ze hoog opgeleid en hebben ze uiteenlopende beroepen.

Het blijkt dat een derde van de bewoners tot nu toe buitenlands is. Bijvoorbeeld de Australische kledingmaakster Abhaya, de uitwisselingsstudent Eszter, maar ook kunstenares Jantje die door Europa trekt om steeds voor andere musea projecten uit te voeren. Van de Nederlandse bewoners komt ongeveer de helft uit Rotterdam en omstreken, de rest is nieuw in de stad. Een groep idealisten, vrije geesten en kunstenaars, het gezin in een verbouwing thuis, maar ook de bankslapers die in samenwerking met Rotterdamse Douwers nu begeleid in het pension wonen. Opmerkelijk is het aantal pauzebewoners. Mensen die een tijdelijke woning zoeken doordat ze bijvoorbeeld tussen twee huizen in zitten, net uit elkaar zijn, et cetera. 

Van vluchteling tot digital nomad
Onder invloed van mondiale ontwikkelingen komen er steeds meer mensen met een – al dan niet vrijwillige – ‘stadsnomadische’ levensstijl met bijbehorende ruimtelijke uitdagingen in de georganiseerde stad. Denk aan wat de ‘vluchtelingencrisis’ werd genoemd, waarna er overal in tijdelijke containerwoningen kwamen. Of aan het beeld van de digital nomad die vanuit zijn hangmat op zijn laptop geld verdient. De professional die twee dagen per week in een stad moet zijn voor werk, maar elders zijn gezin heeft. Qua ruimtevraag zoeken zij allemaal flexibelere verblijfsruimte, anders dan een hotel of een huurwoning.

Vooralsnog is de aanwezigheid van stadsnomaden een ruimtelijke uitdaging waar de stad nog geen antwoord op heeft. In de Rotterdamse Woonvisie staan vooral maatregelen rondom sloop en nieuwbouw en het mogelijk maken van een woningcarrière. Woningcorporaties moeten hier als uitvoerende partij aan voldoen. Prijzen van koopwoningen stegen tot voorkort de pan uit. Voor betaalbaar, onconventioneel en flexibel is weinig plek in Rotterdam. 

Deelnemers aan de werksessie “Stadsnomaden” op 24 maart

Stad van komen en gaan
In de presentatie over haar onderzoek Stad van komen gaan doet architectuurhistoricus Michelle Provoost enkele aanbevelingen. Om de stad inclusief te houden is het belangrijk dat er ook in de centra betaalbare woningen zijn, terwijl deze ruimtes wereldwijd snel aan het verdwijnen zijn. Ten tweede moeten steden vrijer kunnen omgaan met de regels en het programma voor ruimtes, zodat nieuwe ontwikkelingen de ruimte krijgen. Ook zou het makkelijker moeten worden om faciliteiten te delen. 

Verder pleit ze voor ‘robuuste’ architectuur; ga ervan uit dat tijdelijkheid permanent is. Ook al woont een vluchteling tijdelijk in een container, na hem komt er nog een. Tenslotte is het nodig dat partijen die zelf een vastgoedproject willen ontwikkelen als serieuze partij gezien worden, tussen de beleggers en projectontwikkelaars. Nu gaan panden naar de hoogste bieder, wat niet persé de beste situatie voor de stad oplevert. 

Plek voor de stadsnomaden
Een cruciale vraag voor Stad in de Maak is hoe het gat tussen de ruimtevraag van de stadnomaden en de aanbodkant van het vastgoed gedicht kan worden. Pension Almonde bewijst dat de combinatie tussen wonen, maatschappelijke voorzieningen, short stay, werken en gezamenlijke ruimte een maatschappelijk ankerpunt in de wijk vormt, waar de hele wijk van profiteert. Samen met partners onderzoekt Stad in de Maak een business case met verschillende varianten voor permanente en nomadisch-tijdelijke oplossingen. Een vervolg voor Pension Almonde na de sloop. 

Kunstfeestje ‘Overal’ in de Almondestraat

Van donderdag 6 tot en met zondag 9 februari was Rotterdam in de ban van de jaarlijkse Art Week / Art Rotterdam. Voor Pension Almonde was dat een mooie aanleiding om dit weekend uit haar huizen te knallen. De straat veranderende overdag in een expositie met de Not For Profit Art Party (ism WORM) en ‘s avonds in een ‘Feestje Overal’-feest, waarbij veel van de huizen van de stadsnomaden werden getransformeerd tot informele bars, (pizza)keukens en meditatieruimten. ‘s Nachts kon er natuurlijk worden geslapen in een van de vele door kunstenaars getransformeerde logeerkamers.

De Not For Profit Art Party toonde kunst van circa 50 kunstenaars op en tussen de muren van het pension. Er was werk te zien van kunstenaars die verbonden zijn aan Rotterdamse instellingen als de Bcademie en Printroom, van presentatie-instellingen uit heel Nederland en van kunstenaars/bewoners van Pension Almonde zelf. Zowel de Volkskrant als kunstmagazine Jegens & Tevens schreven enthousiast erover.

Voor de pensiongast en bezoekende kunstliefhebbers was er een échte (nacht)receptie, waar je een tandenborstel, maar ook condooms en bananenbodylotion kon kopen. Gastvrouw Flip runde een boekenkiosk. Receptie en nachtbar X-bar zijn vanaf dit weekend blijvend onderdeel van het pension geworden. Buurtinitiatief Keju kitchen fungeerde als ontbijtzaal én als karaoke bar.

Op zaterdagavond, in de fonkelnieuwe Xbar in de kelder van de receptie (beide ontwerp en uitvoering Studio C.A.R.E.), nam Sociale Onrust de gasten mee in poëtisch punkgeweld. Die avond gingen bovendien alle deuren open voor het Feestje Overal. Met een gingerbar annex apekooi, een pizza & (echte!) tattoo party, het Sloperahuis met een prachtperfomance, silent disco in de bedoeïenentent, gedichten vanaf het balkon, een theeceremonie om 1 uur ’s nachts en veel meer. Dit weekend was de Almondestraat The place to be (en de komende maanden houden we dat zo)

Gelukkig hebben we de uitstekende foto’s van Frank Hanswijk nog!

Bedankt allemaal! WORM Rotterdam, Stichting VHDG, EXTRAPOOL, XPUB, – Piet Zwart Institute,Bcademie.nl, Printroom, Expoplu, Tetem, Keju Kitchen, Slopera, Nieuwe Vide Artspace, C.A.R.E., KIOSK, Stad in de Maak – City in the Making

Pension Almonde website en subsidie

Maandag 3 december is tijdens een Groenlichtbijeenkomst op het stadhuis officieel bekend gemaakt dat het project Pension Almonde door de stadsjury is geselecteerd voor Citylab010 subsidie. Dankzij deze subsidie tot zomer 2020 doorgaan en is er financiële ruimte voor extra sociaal en cultureel programma.

Meer over de subsidie en het projectplan vind je op de website van Citylab010.

Tegelijkertijd is de website www.pension-almonde.nl gelanceerd, met profielen van bewoners en buurtinitiatieven die in de Almondestraat een tijdelijk onderdak hebben gevonden.

Almonde Open Dag

Op zaterdag 22 juni van 14:00 en 19:00 uur organiseert Pension Almonde Almonde Open . Hierbij zullen de eerste nieuwe gebruikers van de gedeelde ruimten op de begane grond van de Almondestraat zich voorstellen aan de buurt, de wijk en de stad.

Elke nieuwkomer houdt die dag een eigen mini-festival vanuit zijn eigen locatie: een beetje binnen, een beetje buiten op straat : Pension Almonde – MotherDock – Al KHEMA, WoodstoneKugelblitz – Voici la femme – Food and other Stories – Copy Shop – Wasbuur – Stad in de Maak – Mini EKWC – Biobulkbende – De Buurt; met workshops, presentaties, rondleidingen, exposities, soep, performances, chillen, …

Waar? Overal tussen de huisnummers 141 en 235.

Pension Almonde is een project van Stad in de Maak (www.stadindemaak.nl) en vindt tenminste tot en met zomer 2020 plaats in de 52 wegens herontwikkeling leegkomende woningen van de Almondestraat in ZOHO.

Pension Almonde biedt een tijdelijk thuis aan buurtinitiatieven, stadsnomaden en misfits in de voormalige sociale woningen. Door de behoefte aan flexibele en betaalbare woonruimte te combineren met buurthuisfuncties wordt straatverloedering door leegstand voorkomen en ontstaat een nieuwe leefbare ontmoetingsplaats. De buurt is gastheer voor de pensiongasten, en andersom zijn de nieuwkomers de klanten van de buurtinitiatieven.

Pension Almonde wordt ondersteunt door:
Stichting Havensteder en Stichting Doen/PostgiroLoterijfonds

Start Pension Almonde

Sinds januari 2019 beheert Stad in de Maak een rijtje van 52 woningen in de Almondestraat voor een periode van 18 maanden. De straat wordt tijdelijk getransformeerd tot Pension Almonde, een thuis voor stadsnomaden, met sociale en culturele voorzieningen – commons – op de begane grond. De huidige bewoners trekken langzamerhand uit hun woningen, en nieuwe bewoners trekken er tijdelijk in. Uiteindelijk worden de woningen gesloopt.

Almondestraat

Pension Almonde biedt een tijdelijk thuis aan buurtinitiatieven en stadnomaden in de voormalige sociale woningen aan de Almonderstraat. Door de behoefte voor tijdelijke en flexibele woonruimte te combineren met buurthuisfuncties ontstaat er een nieuwe ontmoetingsplaats. De buurt is gastheer voor de pensiongasten, en andersom zijn de nieuwkomers klanten voor de buurtinnitiatieven. Het uitgangspunt is een gemeenschapsruimte te creeren die naast praktische fasciliteiten delen ook de mogelijkheden schept om netwerken te bouwen die het sociale weefsel van de wijk versterken.

Pension Almonde ligt in ZoHo, een herontwikkelingsgebied in de Agniesebuurt nabij het centrum van Rotterdam. Er is eind 2018 een tender uitgeschreven voor projectontwikkelaars om deze stadsvernieuwing vorm te geven. De sociale huurwoningen in de Almondestraat zijn sinds de zomer 2018 toegevoegd aan dit gebied in verband met funderingsproblemen. Stad in de Maak is gevraagd door woningbouwvereniging Havensteder om het leegstandbeheer tot aan de sloop / renovatie te begeleiden met als doel het verleden te eren en de leefbaarheid in de straat te behouden.

Het komende jaar zullen de huidige bewoners een nieuw huis betrekken, misschien in de Agniesebuurt, maar waarschijnlijk verder weg. Sommige families wonen al meer dan 50 jaar in de Almondestraat en kennen de buurt als geen ander. Hun verhalen zijn de eerste bouwstenen van het pension Kunstenaars, schrijvers, onderzoekers en journalisten maken die verhalen wereldkundig opdat ze een stem krijgen in het debat over stadsvernieuwing. Over een periode van een jaar groeit het pension tot 52 woningen, wat bijna de hele straat behelst. Het transformatieproces van komen & gaan wordt gedocumenteerd en opgevoerd in een ‘Slopera’ als slotakkoord van deze stadsvernieuwing.
Het pension kan zelf nomadisch worden door zich te verplaatsen naar een nieuwe sloop/nieuwbouiw locatie, en weer een nieuwe. Op deze manier krijgt het pension een permanente statsus.

Nachtexpeditie Rotterdam

In de nacht van 29 op 30 maart organiseerde Stad in de Maak (Piet en Erik: tracking en productie; Jacco en Gaia: catering) ism De Natuurlijke Stad een nachtexpeditie door Rotterdam in het kader van het project Nachtlab: De Donkere Stad (Monnik ea). Tussen zonsondergang en zonsopgang werd met een groep van ca 15 onderzoekers en nachtdeskundigen een rechte lijn dwars door de stad gewandeld. Onderweg werd het nachtlicht en het nachtleven bestudeerd.

Door een semi-willekeurige lijn door de stad te trekken – een letterlijke dwarsdoorsnede – met als centrum de hal van het stadhuis en loodrecht op de Coolsingel geëxtrapoleerd naar de uiterste west- en oostgrens van de stad, is een route ontstaan waarlangs diverse nachtelijke lichtfenomenen en stadsactiviteiten bestudeerd konden worden. Het doel van de tocht was enerzijds om het stedelijke nachtleven (in brede zin, van uitgaansleven tot het gedrag van nachtdieren) en nachtlicht (zowel kunstlicht als natuurlijke donkerte) te ondergaan, anderzijds om verhalen van nachtdeskundigen aan te horen en op zoek te gaan naar de nachtelijke ontwerpopgave van de stad.

Er werd gestart bij zonsondergang (19:09) bij het flatgebouw De Grens, op de grens van Schiedam en Rotterdam, inclusief een avondontbijt in het M4H gebied. De tocht eindigde 12 uur later bij zonsopgang (06:20) met een ravissant ochtenddiner op het verlaten (wachtend op de eerste metro terug naar huis) perron van metrostation Schenkel op de grens van Rotterdam en Capelle a/d IJssel. Er stond een matige wind, het was halfbewolkt en we hebben geen neerslag meegemaakt. De maan stond in het laatste kwartier. De voorspelde minimumtemperatuur was 4 graden Celsius, maar dat bleek reuze mee te vallen, we hebben zelfs ’s nachts op het laatste open terras van de stad gezeten. Het was kortom een prachtige lentenacht.


fotografie Frank Hanswijk

Lees “Nachtexpeditie Rotterdam” verder

Mietshäuser Syndikat and VrijCoop

From the beginning Stad in de Maak has been inspired by the German Mietshäuser Syndikat. This organisation, grounded in the German squatter movement of the 1980’s, at present consists of about 120 different autonomous co-housing (and mixed use -working and -cultural) projects. Each of the projects is self-organized and largely autonomous in its day to day decision making. The buildings are collectively self-managed and owned by the people living there. They pay rent to their own coop. The rents are kept low, and not having any money is never reason for not being admitted.

Grethergelande, Freiburg, since 1982. The start of Mietshäuser Syndikat. Still from the movie ‘Das ist unser Haus’ about the Syndikat (see link below)

The ‘umbrella’ organisation Mietshauser Syndikat has a share in all the individual projects and can veto major systemic decisions, most notably the sale of the property. Because of this structure, the projects are in effect taken off the (speculative) market. Besides that, the Syndikat offers know-how to new co-housing projects. Know-how that was gathered over time in the more than 100 self-built and managed projects. Since the older projects have paid off their loans, but keep on paying rent, the Syndikat, or the individual members, can now also offer financial aid in starting new projects.
Thus the principles of self-organisation and management, of solidarity and of non-speculative, affordable housing for all have been firmly embedded in all the groups that together make up de Syndicat.

For a couple of years several groups in the Netherlands have talked about starting our own Syndicat. This has been achieved this year by starting de vereniging (union) VrijCoop. Stad in de Maak is one of the founding members. A direct copy of the German model proved not possible because of different legal systems. But we managed to stay very close to our inspiration. Several projects are about to start, EcoVillage Boekel probably being the first.
At Stad in de Maak we have been trying several times to bid on derelict buildings in order to escape the temporality of our current houses. Having been severely outbid by the ‘market’ on these occasions, we still have good hope that we will succeed soon.

See all about the Mietshauser Syndicat in this one hour movie ‘Das ist unser Haus’ (This is our House, German spoken, but subtitled in English or Nederlands, choose the CC button (chosen caption) in the Vimeo menu)
http://das-ist-unser-haus.de/

More on the Syndicat:
https://www.syndikat.org/en/

More on Vrijcoop
https://vrijcoop.org/

The price of land – and how to tackle it with a Community Land Trust

Who controls access to land in the city, controls (much of) its urban future. This makes that in the urban economy, land plays a crucial role – so important actually, that its value is often far more relevant than all that what is built in stone, steel or concrete on top of it. When we speak about rising prices of real estate, we often forget that it is largely the price of the land underneath that is increasing. Not so strange if you consider that in most cities you evidently cannot ‘simply’ create new construction land, so the supply is limited.

Buy land, they’re not making it anymore

“Buy land, they’re not making it anymore,” Mark Twain famously said. Twain was obviously unaware of new land that was made in the Netherlands by impoldering large parts of the sea, but in general, he is right, of course. In times of surging real-estate prices (like today in Rotterdam) there is nothing to balance its demand – hence it gets an ‘unhealthy’ value. There is a substantial segment of economists that argue that land should therefore not be considered a commodity: its price-point cannot, because of its inherent scarcity, balance according to the ‘market’ rulebook of supply-and-demand. And precisely that now makes it such an easy prey in speculative development schemes.

Besides its fixed supply, there are other reasons why land is different than the usual commodities we buy on the market. The basic capitalist idea is that surplus value is created by labour on raw materials. But land value can increase by legislation (when a building permit is given on agricultural land for instance) or by changes in its surroundings (when a nice park is made in front of your house, the value of land and house rises, and this significant increase is hardly compensated by a bit more land tax you need to pay). You can sit back and increase your capital as a landowner by simply waiting (the value will rise anyway) or by leasing it out (which aristocratic families have done for ages). No need for any added labour.

So, to keep the price of living affordable, there is much to say to take the land out of the economic equation. Lees “The price of land – and how to tackle it with a Community Land Trust” verder